Chương 2: Hình thành và luận giải vấn đề nghiên cứu
Chương này tập trung vào quá trình hình thành và luận giải vấn đề nghiên cứu, một bước quan trọng trong bất kỳ công trình khoa học nào. Nội dung bao gồm các khía cạnh:
2.1. Vật lộn hay trăn trở với vấn đề nghiên cứu
Phần này nhấn mạnh bản chất của nghiên cứu là sự đối mặt và giải quyết các vấn đề. Nó đặt ra các câu hỏi cốt lõi như "Cái gì là vấn đề cần nghiên cứu?" và "Tôi phải tiến hành để giải quyết vấn đề như thế nào?". Việc đặt câu hỏi được xem là chiến lược hữu ích để nắm bắt vấn đề. Các câu hỏi tốt thường thể hiện mối quan hệ giữa các biến số và cần rõ ràng, cụ thể.
2.2. Mức độ lý thuyết và thực nghiệm, nghiên cứu và kiến thức
Chương trình bày cách phân loại các bước nghiên cứu theo hai mức độ: lý thuyết (bước 1-2) và thực nghiệm (bước 3-6). Kiến thức trong nghiên cứu được phân loại thành các lý thuyết/mô hình, khái niệm, phương pháp/kỹ thuật và dữ kiện. Đồng thời, chương đề cập đến hai chiến lược tiếp cận nghiên cứu chính: lý thuyết trước nghiên cứu và nghiên cứu trước lý thuyết, cùng với việc xác định đóng góp mong đợi của công trình.
2.3. Các khái niệm: Các khối được xây dựng trong nghiên cứu
Phần này đi sâu vào vai trò trung tâm của các khái niệm trong nghiên cứu. Khái niệm là nền tảng của thông tin, giúp mô tả, phân loại, khái quát hóa và là thành phần của lý thuyết. Chương trình bày hai loại định nghĩa: định nghĩa nhận thức và định nghĩa hành động, cùng với các tiêu chí để có một định nghĩa sử dụng được (rõ ràng, không vòng quanh, xác định, ngôn ngữ chính xác). Lý thuyết được xem như một tập hợp các khái niệm và mối quan hệ giữa chúng, nhằm mục đích giải thích và dự đoán.
2.4. Các mô hình trong nghiên cứu
Mô hình trong nghiên cứu có mối liên hệ chặt chẽ với khái niệm và lý thuyết. Các đặc tính cốt lõi của mô hình bao gồm: miêu tả đối tượng/hiện tượng, đơn giản hóa bằng việc giảm biến số và thể hiện mối quan hệ giữa các biến số.