Phần I: Cơ Sở Lý Luận Về Khấu Hao TSCĐ Và Hạch Toán Khấu Hao TSCĐ
I. Những Vấn Đề Chung Về TSCĐ
1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Của TSCĐ
Tài sản cố định (TSCĐ) là nguồn lực không thể thiếu, đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. TSCĐ được chia thành hai loại chính là tài sản cố định và tài sản lưu động.
Để được coi là TSCĐ, tài sản phải đáp ứng bốn tiêu chuẩn:
- Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản.
- Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy.
- Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm.
- Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành.
Đặc điểm của TSCĐ là có giá trị lớn, thời gian sử dụng dài, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh. Trong quá trình sử dụng, TSCĐ bị hao mòn dần và giá trị của nó được chuyển dịch vào chi phí hoạt động kinh doanh dưới hình thức khấu hao để thu hồi vốn đầu tư.
2. Phân Loại TSCĐ
TSCĐ được phân loại theo hai tiêu chí chính:
- Theo hình thái biểu hiện:
- TSCĐ hữu hình: Là những tài sản có hình thái vật chất, bao gồm nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn, thiết bị dụng cụ quản lý, vườn cây lâu năm, súc vật làm việc và hoặc cho sản phẩm, các loại TSCĐ khác.
- TSCĐ vô hình: Là những tài sản không có hình thái vật chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư để đem lại lợi ích kinh tế lâu dài, bao gồm quyền sử dụng đất có thời hạn, quyền phát hành, bản quyền, bằng sáng chế, nhãn hiệu hàng hóa, phần mềm máy tính, lợi thế thương mại, v.v.
- Theo quyền sở hữu:
- TSCĐ tự có: Là những TSCĐ do doanh nghiệp xây dựng, mua sắm hoặc chế tạo bằng nguồn vốn chủ sở hữu hoặc vốn vay.
- TSCĐ thuê ngoài: Là những TSCĐ mà doanh nghiệp được chủ tài sản nhượng quyền sử dụng. Bao gồm thuê hoạt động và thuê tài chính.
3. Khái Quát Chung Về Hao Mòn Và Khấu Hao TSCĐ
Hao mòn TSCĐ là sự giảm dần giá trị của TSCĐ trong quá trình sử dụng do bị cọ sát, ăn mòn hóa học hoặc do tiến bộ kỹ thuật. Hao mòn biểu hiện dưới hai dạng: hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình.
Khấu hao TSCĐ là quá trình tính toán và phân bổ một cách có hệ thống nguyên giá của TSCĐ vào chi phí kinh doanh trong từng thời kỳ hạch toán, nhằm thu hồi lại giá trị đã bị hao mòn.
4. Một Số Quy Định Về Khấu Hao TSCĐ
Mọi TSCĐ của doanh nghiệp liên quan đến hoạt động kinh doanh đều phải trích khấu hao. Mức trích khấu hao được hạch toán vào chi phí kinh doanh trong kỳ. Doanh nghiệp không được tính và trích khấu hao đối với những TSCĐ đã khấu hao hết nhưng vẫn sử dụng. Đối với những TSCĐ chưa khấu hao hết đã hỏng, doanh nghiệp phải xác định nguyên nhân và quy trách nhiệm.
II. Các Phương Pháp Trích Khấu Hao TSCĐ
1. Phương Pháp Khấu Hao Đường Thẳng
Phương pháp này dựa vào nguyên giá và tỷ lệ khấu hao TSCĐ. Tỷ lệ khấu hao được xác định dựa trên số năm sử dụng dự kiến. Mức khấu hao trung bình hàng năm được tính theo công thức: Mkhn = Nguyên giá TSCĐ x Tỷ lệ khấu hao năm.
2. Phương Pháp Khấu Hao Theo Số Dư Giảm Dần Có Điều Chỉnh
Áp dụng cho các doanh nghiệp có công nghệ đòi hỏi thay đổi nhanh. Phương pháp này tính mức khấu hao hàng năm dựa trên giá trị còn lại của TSCĐ và tỷ lệ khấu hao nhanh (được xác định dựa trên tỷ lệ khấu hao đường thẳng nhân với hệ số điều chỉnh).
3. Phương Pháp Khấu Hao Theo Số Lượng, Khối Lượng Sản Phẩm
Áp dụng cho các loại máy móc, thiết bị trực tiếp sản xuất sản phẩm, khi có thể xác định được tổng số lượng, khối lượng sản phẩm sản xuất theo công suất thiết kế và thực tế.
III. Nội Dung Hạch Toán Khấu Hao TSCĐ
1. Tài Khoản Sử Dụng
Để theo dõi tình hình hiện có, biến động tăng, giảm giá trị hao mòn của TSCĐ, kế toán sử dụng tài khoản 214 “hao mòn tài sản cố định”.