Chuyên đề 2: Các phương pháp và quy trình nghiên cứu khoa học
Chuyên đề này trình bày cốt lõi các phương pháp nghiên cứu khoa học, tập trung vào việc áp dụng trong nghiên cứu kinh doanh. Mục tiêu chính là giúp học viên nắm vững và vận dụng hiệu quả các phương pháp này. Chuyên đề bao gồm việc trình bày các phương pháp nghiên cứu khoa học cơ bản, với sự nhấn mạnh vào các phạm trù nền tảng như quan sát, phán đoán và khái niệm. Quan sát được định nghĩa là quá trình theo dõi sự vật, hiện tượng để khám phá, giải thích các quy luật và mối quan hệ một cách khoa học, dựa trên kiến thức và kinh nghiệm sẵn có. Bản chất của quan sát là sự cảm nhận thông qua các giác quan, đòi hỏi tính khách quan và không chủ quan. Phán đoán là hoạt động vận dụng các khái niệm để phân biệt, so sánh, nhận định đặc tính và bản chất của sự vật, hiện tượng, từ đó tìm ra mối liên hệ. Khái niệm được hiểu là hình thức tư duy của con người về các thuộc tính, bản chất của vấn đề kinh doanh và mối quan hệ giữa chúng.
Bên cạnh đó, chuyên đề còn đi sâu vào các phương pháp nghiên cứu cụ thể:
- Nghiên cứu quy nạp (tổng hợp): Phương pháp này đi từ việc tìm hiểu nhiều yếu tố riêng lẻ, bộ phận để rút ra kết luận chung. Quy nạp có hai hình thức chính là quy nạp hoàn toàn và quy nạp không hoàn toàn (suy diễn). Phương pháp này thường bao gồm ba bước: quan sát thực tế, tìm kiếm mẫu hình và tổng quát hóa.
- Nghiên cứu diễn dịch (phân tích): Phương pháp này đi từ nguyên lý, quy luật chung đến các trường hợp riêng biệt, trái ngược với quy nạp. Diễn dịch giúp giải thích các kết luận hoạt động kinh doanh và chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết, luận điểm khoa học.
Ngoài ra, chuyên đề còn đề cập đến các phương pháp khác như nghiên cứu kế thừa - phê phán, nghiên cứu đối chiếu - so sánh, và thống kê - mô tả, nhấn mạnh sự liên hệ và bổ sung lẫn nhau giữa các phương pháp.