Chương 5: Thu thập số liệu và nguồn số liệu
Chương 5 của bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học tập trung vào việc thu thập số liệu và các nguồn số liệu. Mục đích chính của chương là xem xét các vấn đề liên quan đến việc thu thập dữ liệu, bao gồm: chúng ta muốn truyền tải thông điệp gì thông qua số liệu thu thập, các loại nguồn số liệu nào có thể sử dụng, cách thức tìm kiếm số liệu đáng tin cậy và phương pháp thu thập số liệu phù hợp cho từng loại hình nghiên cứu.
Chương này phân biệt rõ hai loại nguồn số liệu chính: số liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp.
5.1. Số liệu thứ cấp
Số liệu thứ cấp là những thông tin đã được thu thập bởi người khác cho các mục đích khác nhau, có thể phù hợp hoặc không phù hợp với mục đích nghiên cứu hiện tại. Việc sử dụng số liệu thứ cấp giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực. Tuy nhiên, người nghiên cứu cần đánh giá cẩn thận tính phù hợp và độ tin cậy của nguồn dữ liệu này. Các nguồn số liệu thứ cấp đa dạng, bao gồm báo cáo của Chính phủ, các cơ quan thống kê, báo cáo nghiên cứu của các viện, tạp chí khoa học, tài liệu giáo trình, và các bài báo cáo, luận văn trước đó.
5.2. Số liệu sơ cấp
Khi số liệu thứ cấp không đáp ứng được yêu cầu nghiên cứu, việc thu thập số liệu sơ cấp là cần thiết. Số liệu sơ cấp là dữ liệu gốc, được thu thập trực tiếp bởi người nghiên cứu cho vấn đề nghiên cứu cụ thể. Các phương pháp thu thập số liệu sơ cấp phổ biến bao gồm quan sát, điều tra khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn.
5.3. Phương pháp quan sát
Quan sát là phương pháp thu thập thông tin thông qua việc sử dụng các giác quan và thiết bị để ghi nhận hiện tượng hoặc hành vi. Ưu điểm của phương pháp này là thu thập thông tin trực tiếp, chân thực trong bối cảnh tự nhiên. Tuy nhiên, nhược điểm là việc ghi nhận và diễn giải dữ liệu một cách hệ thống có thể gặp khó khăn.
5.4. Phương pháp điều tra khảo sát bằng bảng hỏi
Đây là phương pháp thu thập số liệu thông dụng, đặc biệt trong nghiên cứu kinh tế. Điều tra có thể được thiết kế theo hướng mô tả hoặc phân tích, tùy thuộc vào mục đích và vấn đề nghiên cứu. Việc xây dựng bảng hỏi cần tuân thủ các nguyên tắc chặt chẽ để đảm bảo thu thập được thông tin chính xác và phù hợp.
5.5. Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn là một phương pháp thu thập thông tin quan trọng, cho phép thu thập dữ liệu chi tiết và sâu sắc về đối tượng nghiên cứu.