Cơ Sở Lý Luận Chất Lượng Sản Phẩm

Cơ Sở Lý Luận Chất Lượng Sản Phẩm

I. SẢN PHẨM VÀ CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM

1. Sản phẩm

1.1 Khái niệm sản phẩm

Sản phẩm được định nghĩa theo nhiều góc độ khác nhau. Theo Karl Marx, sản phẩm là kết quả của quá trình lao động, dùng để thoả mãn nhu cầu con người trong nền kinh tế thị trường. Trong lĩnh vực Marketing, sản phẩm là bất cứ thứ gì có thể mang ra thị trường để thu hút sự chú ý, mua sắm và tiêu dùng. Quan niệm hiện đại cho rằng sản phẩm là kết quả của các hoạt động hay quá trình, bao gồm cả sản phẩm vật chất và dịch vụ.

Sản phẩm được chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm sản phẩm thuần vật chất: là những vật phẩm có các đặc tính lý hóa nhất định.
• Nhóm sản phẩm phi vật phẩm: bao gồm các dịch vụ, thông tin,...

1.2 Các thuộc tính của sản phẩm

Thuộc tính của sản phẩm là những đặc tính vốn có, giúp sản phẩm tồn tại và phân biệt với các sản phẩm khác. Việc nghiên cứu các thuộc tính này giúp xác định quy trình gia công, chế tạo, cũng như các chỉ tiêu chất lượng và biện pháp bảo vệ chất lượng sản phẩm.

Các thuộc tính của sản phẩm có thể được phân loại như sau:

• Nhóm thuộc tính chức năng công dụng: Quyết định giá trị sử dụng, nhằm thoả mãn một loại nhu cầu cụ thể.
• Nhóm thuộc tính kỹ thuật công nghệ: Đa dạng và phong phú, liên quan mật thiết đến công nghệ chế tạo, là yếu tố quan trọng trong thẩm định, lựa chọn, thiết kế sản phẩm mới. Bao gồm các tính chất hóa học, vật lý, cơ học, điện, sinh học của nguyên vật liệu và các thông số kỹ thuật như cấu trúc, kích thước, độ bền, độ tin cậy,...
• Nhóm thuộc tính sinh thái: Đảm bảo sản phẩm không gây ô nhiễm môi trường, an toàn, thuận tiện khi sử dụng, vận chuyển, bảo dưỡng, và thể hiện sự hài hòa với môi trường.
• Nhóm thuộc tính thẩm mỹ: Yếu tố ngày càng được đề cao, thể hiện qua kiểu cách, kết cấu phù hợp công dụng, đối tượng sử dụng và môi trường; hình thức trang trí mang tính dân tộc, hiện đại; sự kết hợp hài hòa giữa giá trị sử dụng và giá trị thẩm mỹ.
• Nhóm thuộc tính kinh tế - xã hội: Phản ánh chi phí lao động, chi phí sản xuất, giá cả hợp lý, chi phí bảo dưỡng, sử dụng, khả năng sinh lợi, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.

2. Chất lượng sản phẩm

2.1 Khái niệm chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm là một khái niệm phức tạp, được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Theo Giáo sư Philip B. Crosby, quản lý chất lượng hiệu quả đòi hỏi quan niệm đúng đắn về chất lượng. Chất lượng sản phẩm hàng hoá là mối quan tâm hàng đầu, thể hiện qua các khuynh hướng:

• Quản lý sản xuất: Mức độ sản phẩm thể hiện các yêu cầu, chỉ tiêu thiết kế.
• Thoả mãn nhu cầu: Năng lực sản phẩm thoả mãn nhu cầu người sử dụng.
• Theo TCVN 5814 - 94: Đặc tính của một thực thể, đối tượng, có khả năng thoả mãn nhu cầu đã nêu ra hoặc tiềm ẩn.

Nhìn chung, chất lượng sản phẩm là tổng hợp những tính chất, đặc trưng tạo nên giá trị sử dụng, thể hiện khả năng thoả mãn nhu cầu tiêu dùng với hiệu quả cao trong điều kiện sản xuất - kinh tế - xã hội nhất định. Chất lượng cao biểu hiện ở độ bền chắc, độ tin cậy, tính tiện dụng, thẩm mỹ, chi phí hợp lý và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

2.2. Vai trò của chất lượng sản phẩm trong nền kinh tế hiện nay

Trong bối cảnh khoa học kỹ thuật phát triển và thu nhập người tiêu dùng tăng cao, yêu cầu về sản phẩm ngày càng đa dạng và khắt khe. Hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu tuân thủ các quy định, luật lệ quốc tế về chất lượng. Cạnh tranh gay gắt đòi hỏi doanh nghiệp phải lấy chất lượng làm mục tiêu hàng đầu để tồn tại và phát triển, tránh thua lỗ phá sản.

Chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của doanh nghiệp, là điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển, là yếu tố giúp hạ giá thành, tăng lợi nhuận và đáp ứng nhu cầu thay đổi liên tục của con người.

2.3. Những tính chất, đặc trưng của chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm được xác định bởi các tính chất và đặc trưng, thể hiện qua các chỉ tiêu có thể đo lường, đánh giá. Các tính chất chính bao gồm:

• Tính kinh tế: Liên quan đến chi phí sản xuất, giá cả, khả năng sinh lợi.
• Tính kỹ thuật: Hệ thống các chỉ tiêu định lượng như công dụng, độ tin cậy, thẩm mỹ, công nghệ, sinh thái, an toàn.
• Tính xã hội: Khả năng thoả mãn nhu cầu tiêu dùng, phù hợp với điều kiện xã hội.
• Tính tương đối: Phụ thuộc vào không gian, thời gian.

2.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm được hình thành qua nhiều giai đoạn và chịu tác động của nhiều yếu tố, bao gồm:

• Yếu tố tầm vi mô:
• Nguyên nhiên vật liệu: Yếu tố cơ bản, quyết định chất lượng đầu vào.
• Kỹ thuật - công nghệ - thiết bị: Quan trọng trong việc hình thành chất lượng sản phẩm, bao gồm các giải pháp công nghệ, thiết kế, máy móc thiết bị.
• Phương pháp quản lý: Tổ chức lao động, sản xuất, kiểm tra, tiêu thụ, sửa chữa, bảo hành.
• Con người: Bao gồm cán bộ lãnh đạo, công nhân viên và người tiêu dùng.
• Yếu tố tầm vĩ mô:
• Nhu cầu nền kinh tế: Điều kiện kinh tế, thị trường, chính sách nhà nước.
• Sự phát triển khoa học kỹ thuật: Thúc đẩy đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm.
• Hiệu lực cơ chế quản lý: Tác động đến việc ổn định sản xuất, nâng cao chất lượng và uy tín.
• Phong tục, tập quán, thói quen tiêu dùng: Ảnh hưởng đến sự chấp nhận sản phẩm trên thị trường.

2.5. Một số yêu cầu tổng quát đối với chất lượng sản phẩm

Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và nhu cầu ngày càng cao, chất lượng sản phẩm trở thành chính sách kinh tế quan trọng. Các yêu cầu đối với chất lượng sản phẩm bao gồm:

• Phù hợp với công dụng, mục đích chế tạo và nhu cầu thị trường.
• Thể hiện mức độ thoả mãn nhu cầu.
• Tiện dùng, vệ sinh, an toàn.
• Có tính thẩm mỹ cao.
• Phù hợp về chi phí, giá cả.

2.6. Một số chỉ tiêu chất lượng của sản phẩm

Chỉ tiêu chất lượng được phân thành hai hệ thống:

• Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu, xác định chất lượng trong chiến lược phát triển kinh tế: Bao gồm các nhóm chỉ tiêu công dụng, công nghệ, thống nhất hóa, độ tin cậy, an toàn, kích thước, sinh thái, thẩm mỹ, sáng chế phát minh.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá chất lượng sản phẩm trong sản xuất - kinh doanh: Dựa trên tiêu chuẩn Nhà nước, ngành, hợp đồng kinh tế. Chia thành các nhóm: chỉ tiêu sử dụng (tuổi thọ, an toàn, sửa chữa, hiệu quả), chỉ tiêu kỹ thuật - công nghệ (kích thước, cơ lý, hóa, sinh), chỉ tiêu hình dáng, trang trí thẩm mỹ, chỉ tiêu kinh tế (chi phí, giá cả, giá thành).

2.7. Sự hình thành nên chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm được hình thành qua một chu trình khép kín, bắt đầu từ thị trường và trở về thị trường. Quá trình này có thể chia thành 3 phân hệ:

• Phân hệ trước sản xuất: Nghiên cứu nhu cầu, thiết kế sản phẩm.
• Phân hệ trong sản xuất: Nghiên cứu triển khai, chế tạo, kiểm tra, bao gói sản phẩm.
• Phân hệ sau sản xuất: Vận chuyển, bán hàng, dịch vụ kỹ thuật, thu thập phản hồi từ khách hàng.

2.8. Các mức chất lượng của sản phẩm hàng hoá

Chất lượng sản phẩm được chia thành các mức:

• Mức chất lượng thiết kế: Các chỉ tiêu đặc trưng của sản phẩm được phác thảo dựa trên nghiên cứu thị trường và so sánh với các sản phẩm tương tự.
• Mức chất lượng chuẩn (phê chuẩn): Các chỉ tiêu được cấp có thẩm quyền phê chuẩn.
• Mức chất lượng thực tế: Giá trị các chỉ tiêu chất lượng đạt được do các yếu tố chi phối (nguyên vật liệu, thiết bị, quản lý,...).
• Mức chất lượng cho phép: Độ lệch cho phép giữa chất lượng thực và chất lượng chuẩn.
• Mức chất lượng tối ưu: Mức chất lượng hợp lý nhất, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, có khả năng cạnh tranh, sức tiêu thụ nhanh và đạt hiệu quả cao.