Giới thiệu chung về đề tài
Luận văn “Kiểu truyện hôn nhân người – tiên trong truyện cổ tích Việt Nam và Đông Nam Á” của tác giả Nguyễn Minh Thư, chuyên ngành Văn hóa dân gian, mã số 9.22.01.25, được thực hiện tại Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2020.
Lý do chọn đề tài
Việt Nam, với vị trí là ngã tư giao thoa văn hóa của Đông Nam Á, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Trung Hoa và Ấn Độ. Văn hóa dân gian Việt Nam, bao gồm truyện cổ, thần thoại, truyền thuyết, thơ ca dân gian, có mối liên hệ mật thiết và những nét tương đồng, khác biệt với văn hóa dân gian Đông Nam Á nói riêng và văn hóa châu Á nói chung.
Truyện cổ tích, với sự đa dạng về dân tộc và đặc trưng văn hóa, đã sản sinh ra nhiều kiểu truyện mang tính quốc tế. Trong đó, kiểu truyện “người – tiên kết hôn” là một trong những kiểu truyện phổ biến, quen thuộc và hấp dẫn. Kiểu truyện này gắn liền với đặc trưng tự nhiên, phong tục, lễ hội và đời sống văn hóa của các dân tộc.
Dù đã có nhiều công trình nghiên cứu so sánh kiểu truyện này ở các châu lục, đặc biệt là Đông Á và Đông Bắc Á, nhưng ở khu vực Đông Nam Á, các công trình nghiên cứu so sánh vẫn còn hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và so sánh với các quốc gia Đông Nam Á là cần thiết và phù hợp với xu hướng nghiên cứu văn hóa dân gian hiện nay.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhu cầu trao đổi văn hóa và kinh tế ngày càng tăng, việc tìm hiểu về các câu chuyện “người – tiên kết hôn” trong truyện cổ Việt Nam và Đông Nam Á có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, phong tục, tập quán của các dân tộc.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn nhằm mục đích nghiên cứu đặc điểm của kiểu truyện này tại Việt Nam và một số quốc gia Đông Nam Á, từ đó so sánh, lý giải những điểm tương đồng và khác biệt cơ bản trong truyện cổ nói riêng và văn hóa các quốc gia trong khu vực nói chung.
Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:
- Xây dựng khung lý thuyết cơ bản và giới thiệu các khái niệm liên quan.
- Khảo sát, thống kê số lượng và các dị bản của kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và Đông Nam Á.
- Chỉ ra sự xuất hiện và đặc điểm của kiểu truyện này tại Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.
- So sánh sự tương đồng và khác biệt về nhân vật, cốt truyện, đề tài của kiểu truyện này giữa Việt Nam và các nước trong khu vực.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Truyện cổ dân gian (có nội dung về hôn nhân Người – Tiên) ở Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn đã khảo sát 59 truyện của Việt Nam và 47 truyện của các quốc gia Đông Nam Á.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp:
- Thống kê, phân loại.
- Phân tích - tổng hợp.
- Hệ thống hóa cấu trúc.
- So sánh kiểu loại.
- Nghiên cứu liên ngành.
- Nghiên cứu thực địa.
Đóng góp mới của luận văn
Luận văn là công trình đầu tiên có hệ thống khảo sát và nghiên cứu kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.
Về mặt tư liệu: Dịch 38 truyện cổ “người – tiên kết hôn” từ tiếng Anh sang tiếng Việt, chưa được xuất bản tại Việt Nam.
Về mặt thực tiễn: Góp phần quảng bá các câu chuyện giá trị phục vụ du lịch văn hóa tâm linh, bảo tồn bản sắc văn hóa, phong tục tập quán.
Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 4 chương:
- Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết của đề tài.
- Chương 2: Xác định kiểu loại và hệ thống nhân vật trong kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và Đông Nam Á.
- Chương 3: Cấu trúc cốt truyện và hệ thống motif trong kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và Đông Nam Á.
- Chương 4: Giải thích sự tương đồng và khác biệt trong kiểu truyện “người – tiên kết hôn” ở Việt Nam và Đông Nam Á.