Chương 1: Lý luận chung về tỷ giá hối đoái và tác động của tỷ giá tới ngoại thương
Tỷ giá hối đoái là một trong những biến số kinh tế vĩ mô hết sức nhạy cảm, chịu ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố cả trực tiếp và gián tiếp. Sự biến động của tỷ giá có ý nghĩa quan trọng đối với thương mại quốc tế và là công cụ hữu hiệu để điều tiết nền kinh tế.
1.1. Khái niệm, cơ chế hình thành và phân loại tỷ giá hối đoái
1.1.1. Khái niệm
Tỷ giá hối đoái được hiểu là giá cả của đồng tiền nước này tính theo đồng tiền nước khác. Có hai cách yết giá chính:
- Yết giá trực tiếp (ngoại tệ/nội tệ): Giá của đồng ngoại tệ tính theo đơn vị nội tệ. Ví dụ: 1 EUR = 18.142 VND.
- Yết giá gián tiếp (nội tệ/ngoại tệ): Giá của đồng nội tệ tính theo ngoại tệ. Ví dụ: 1 CNY = 1.842 VND (nghĩa là 1 VND = 1/1.842 CNY).
Theo Nghị định của Chính phủ, tỷ giá hối đoái là giá một đơn vị tiền tệ nước ngoài tính bằng đơn vị tiền tệ Việt Nam.
1.1.2. Cơ chế hình thành tỷ giá hối đoái
Tỷ giá hối đoái trải qua nhiều chế độ khác nhau, gắn liền với sự phát triển của thương mại thế giới. Hai cơ chế hình thành tỷ giá chính là:
- Ngang giá vàng: Dựa trên hàm lượng vàng của các đồng tiền.
- Ngang giá sức mua: Dựa trên sức mua tương đối của các đồng tiền, phản ánh qua mức giá của giỏ hàng hóa.
Thuyết ngang giá sức mua (PPP) có hai dạng:
- PPP tuyệt đối: Tỷ giá hối đoái bằng tỷ lệ giữa mức giá của hai quốc gia.
- PPP tương đối: Tỷ giá được hình thành dựa trên chênh lệch lạm phát giữa hai nước.
1.1.3. Phân loại
Tỷ giá hối đoái được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau:
- Thời điểm thanh toán: Giao ngay và kỳ hạn.
- Tính chất: Danh nghĩa và thực tế.
- Phương tiện thanh toán: Điện hối và thư hối.
- Cơ chế quản lý ngoại hối: Chính thức và chợ đen.
- Hoạt động thanh toán ngoại thương: Xuất khẩu và nhập khẩu.
- Chế độ tỷ giá: Cố định, thả nổi hoàn toàn và thả nổi có quản lý.
1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong nền kinh tế mở
Tỷ giá hối đoái chịu tác động bởi nhiều yếu tố vĩ mô, trong đó có:
- Độ mở nền kinh tế: Mức độ tham gia vào thương mại quốc tế, quan hệ quốc tế.
- Lãi suất: Là giá cả của đồng tiền, ảnh hưởng đến luồng vốn.
- Lạm phát: Sự tăng giá chung của hàng hóa, dịch vụ, ảnh hưởng đến sức mua của đồng tiền.
- Cán cân thanh toán: Bao gồm cán cân vãng lai và cán cân vốn, phản ánh luồng giao dịch của một nước với thế giới.