Tiểu luận: Sơ lược lý thuyết về nguyên tắc không đối xử phân biệt và tùy tiện
Luận văn này tập trung phân tích sâu về hai nguyên tắc pháp lý quan trọng trong lĩnh vực đầu tư quốc tế: nguyên tắc không đối xử phân biệt và nguyên tắc không đối xử tùy tiện. Đây là những nền tảng cơ bản nhằm bảo vệ các nhà đầu tư nước ngoài khỏi sự đối xử bất công hoặc tùy tiện từ phía quốc gia sở tại.
1. Nguyên tắc không đối xử phân biệt
Nguyên tắc không đối xử phân biệt, hay còn gọi là nguyên tắc đối xử quốc gia (national treatment) và đối xử tối huệ quốc (MFN treatment), yêu cầu quốc gia sở tại phải đối xử với các nhà đầu tư nước ngoài và hoạt động đầu tư của họ một cách công bằng, không phân biệt đối xử dựa trên quốc tịch. Điều này có nghĩa là nhà đầu tư nước ngoài phải được đối xử tương tự như nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư từ các quốc gia thứ ba trong những hoàn cảnh tương tự.
Luận văn đi sâu vào phân tích các quy định liên quan đến nguyên tắc này trong các hiệp định thương mại và đầu tư quốc tế, tiêu biểu như:
- Điều 1105 của Hiệp định NAFTA về tiêu chuẩn đối xử tối thiểu, bao gồm đối xử công bằng, thỏa đáng và bảo vệ đầy đủ.
- Điều V của Hiệp định Thương mại Dịch vụ (GATS) về hội nhập kinh tế, nhấn mạnh việc loại bỏ các biện pháp phân biệt đối xử.
- Điều XVII về Đối xử Quốc gia trong GATS, yêu cầu đối xử không kém thuận lợi hơn so với các dịch vụ và nhà cung cấp dịch vụ trong nước.
Đồng thời, luận văn cũng đề cập đến vấn đề áp dụng các biện pháp bảo vệ đầu tư, liệu chúng được áp dụng trước hay sau khi đầu tư vào quốc gia sở tại, và các ngoại lệ chung cho nguyên tắc không đối xử phân biệt.
2. Nguyên tắc không đối xử tùy tiện
Nguyên tắc không đối xử tùy tiện hướng đến việc ngăn chặn các hành động mang tính tùy hứng, thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng, hoặc không tuân thủ quy trình tố tụng công bằng (due process) của quốc gia sở tại đối với nhà đầu tư nước ngoài. Mặc dù thuật ngữ "tùy tiện" (arbitrary) không được định nghĩa rõ ràng trong các hiệp định đầu tư, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã đưa ra một định nghĩa về hành vi tùy tiện như một sự chủ tâm coi nhẹ quy trình thích đáng, một hành động gây sốc hoặc ngạc nhiên về mặt pháp lý.
Luận văn cũng điểm qua các trường hợp ngoại lệ đối với nguyên tắc này, bao gồm các biện pháp cần thiết để bảo vệ trật tự công cộng, an ninh quốc gia, sức khỏe cộng đồng, tài nguyên thiên nhiên, hoặc các giá trị văn hóa, lịch sử, khảo cổ.
3. Tóm tắt vụ Genin – Cộng hòa Estonia
Phần cuối của luận văn trình bày tóm tắt vụ tranh chấp giữa Alex Genin và Cộng hòa Estonia, liên quan đến việc mua bán chi nhánh ngân hàng Koidu và việc thu hồi giấy phép kinh doanh của EIB. Vụ việc này được xem xét dưới lăng kính của các nguyên tắc không đối xử phân biệt và tùy tiện, làm rõ cách các nguyên tắc này được áp dụng và diễn giải trong thực tiễn giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.