Lời nói đầu
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những loại hình bảo hiểm mang tính nhân đạo và nhân văn cao cả, góp phần ổn định đời sống, chính trị - xã hội và thúc đẩy sự phát triển đất nước.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý thu - chi quỹ BHXH, đặc biệt là những tồn tại còn tồn tại như thu chưa dứt điểm, nợ đọng còn cao, tác giả đã chọn đề tài: “Thực trạng thu - chi quỹ BHXH tại phòng BHXH huyện Giao Thuỷ (Nam Định)” nhằm góp phần hoàn thiện công tác quản lý này.
Trong quá trình thực hiện, do thời gian và nhận thức còn hạn chế, có thể còn thiếu sót. Tác giả mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy cô giáo và xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS Hồ Sĩ Sà đã tận tình giúp đỡ.
Chương I: Tổng quan về BHXH và quỹ BHXH
I. Sự cần thiết phải có BHXH
1. Sự ra đời của BHXH: Nền sản xuất hàng hóa phát triển dẫn đến mâu thuẫn giữa chủ và thợ ngày càng gia tăng. Khi người lao động gặp rủi ro, sự cố như ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động, mất việc làm, họ đối mặt với nhiều khó khăn. Nhà nước can thiệp bằng cách buộc giới chủ phải có trách nhiệm hơn, trích một phần thu nhập để hình thành quỹ BHXH, bảo vệ người lao động và đảm bảo sản xuất kinh doanh.
2. Sự cần thiết phải có hệ thống BHXH: Rủi ro bất ngờ trong cuộc sống và lao động ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần. BHXH ra đời như một tất yếu khách quan, là sự đảm bảo đời sống tiến bộ, giúp người lao động yên tâm sản xuất, phát triển kinh tế.
II. Vai trò và những nguyên tắc của BHXH
1. Vai trò của BHXH:
- Đối với người lao động: BHXH trợ giúp cá nhân khi gặp rủi ro, cung cấp thu nhập thay thế, giúp ổn định cuộc sống, tạo niềm tin vào tương lai, góp phần tăng năng suất lao động.
- Đối với người sử dụng lao động: BHXH giúp đảm bảo mối quan hệ tốt với người lao động, tạo động lực lao động, tăng năng suất, hiệu quả kinh doanh.
- Đối với xã hội: BHXH là dịch vụ thiết yếu, góp phần phục hồi năng lực làm việc, tăng năng suất lao động xã hội, điều chỉnh chính sách tiêu dùng, tác động đến hệ thống tài chính, ngân sách, tín dụng, góp phần thực hiện công bằng xã hội.
2. Những nguyên tắc của BHXH:
- Mọi người lao động đều có quyền được BHXH: Đây là quyền con người, đòi hỏi sự tạo điều kiện của Nhà nước và trách nhiệm đóng góp của các bên.
- Nhà nước và người sử dụng lao động có trách nhiệm BHXH đối với người lao động, người lao động cũng phải tự bảo hiểm cho mình: Mối quan hệ ba bên trong nền kinh tế thị trường.
- BHXH phải dựa trên sự đóng góp của các bên tham gia để hình thành quỹ BHXH: Nguyên tắc khách quan của trách nhiệm đóng góp.
- Phải tuân theo quy luật số lớn: Lấy số đông bù số ít, lấy quãng đời lao động có thu nhập để bảo hiểm cho khi giảm hoặc mất khả năng lao động.
- Kết hợp giữa các loại lợi ích, các khả năng và phương thức đáp ứng nhu cầu BHXH: Cân bằng lợi ích của các bên tham gia.
- Mức trợ cấp BHXH phải đảm bảo thấp hơn tiền lương khi đang đi làm, nhưng cũng phải lớn hơn mức lương tối thiểu: Đảm bảo tính nhân văn.
- Kết hợp giữa BHXH bắt buộc với BHXH tự nguyện: Đảm bảo quy luật số lớn và đáp ứng nhu cầu đa dạng.
- Phải đảm bảo tính thống nhất BHXH trên phạm vi cả nước, đồng thời phải phát huy tính đa dạng, năng động của các bộ phận cấu thành: Vừa đảm bảo sự đồng bộ, vừa phát huy tính linh hoạt.
III. Quỹ BHXH
1. Vai trò của quỹ BHXH: Quỹ BHXH là tập hợp các phương tiện tài chính, đóng góp của người tham gia BHXH, nhằm đảm bảo chi trả cho những người được BHXH khi họ gặp rủi ro, bảo vệ hệ thống BHXH.
2. Nguồn quỹ BHXH: Chủ yếu từ đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động và Nhà nước; phần tăng thêm từ hoạt động sinh lời và các khoản nộp phạt.
3. Mục đích sử dụng quỹ BHXH: Chi trả và trợ cấp cho các chế độ BHXH; chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH.
Chương II: Tình hình thu chi quỹ BHXH tại phòng BHXH huyện Giao Thuỷ
I. Vài nét giới thiệu về BHXH huyện Giao Thuỷ
Phòng BHXH huyện Giao Thuỷ được thành lập năm 1995, hoạt động theo mô hình thu-chi thuần túy. Phòng chịu sự quản lý trực tiếp của BHXH tỉnh Nam Định.
Sơ đồ vị trí của BHXH huyện Giao Thuỷ:
- BHXH Việt Nam
- BHXH Nam Định
- BHXH Giao Thuỷ
Nhiệm vụ của BHXH huyện Giao Thuỷ: Xây dựng kế hoạch, đốc thu BHXH, chi trả các chế độ BHXH, chi trả lương hưu, tiếp nhận đơn thư khiếu nại, đối chiếu tờ khai...
II. Tình hình thu BHXH huyện Giao Thuỷ
1. Thu BHXH:
- Những vấn đề chung về thu quỹ BHXH: Thu quỹ BHXH là hoạt động quan trọng, đảm bảo nguồn tài chính tập trung để tiến hành các hoạt động BHXH. Việc đóng góp của các bên tham gia là tất yếu.