Tiểu luận: Lý thuyết xã hội học
Xã hội học là một ngành khoa học nghiên cứu về các vấn đề xã hội, sự vận động và phát triển của xã hội, cũng như các mối quan hệ tương tác trong xã hội. Ngành học này đã có nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển của khoa học xã hội và thúc đẩy xã hội tiến bộ. Trong nghiên cứu xã hội học, các lý thuyết xã hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng, xuất phát từ tư tưởng của các nhà triết học và xã hội học lớn.
Nhiều lý thuyết đã ra đời và có những đóng góp to lớn cho quá trình nghiên cứu xã hội học, có thể kể đến như: lý thuyết xung đột, thuyết lựa chọn hợp lý, thuyết hành động xã hội, thuyết tương tác biểu tượng. Tiểu luận này tập trung tìm hiểu về một lý thuyết được Robert Nisbet đánh giá là "không nghi ngờ gì nữa là lý thuyết quan trọng nhất trong các môn khoa học xã hội trong thế kỷ hiện nay", đó là lý thuyết cấu trúc – chức năng.
Nguồn gốc và sự phát triển của lý thuyết cấu trúc – chức năng
Nguồn gốc của lý thuyết cấu trúc – chức năng có thể khẳng định là xuất phát từ triết học. Lý thuyết này đạt đỉnh cao và bắt đầu suy vong vào những năm 1940-1950. Parsons đã có những đóng góp quan trọng trong việc trình bày sự chuyển hướng từ lý thuyết hành động sang thuyết cấu trúc chức năng. Các học trò của ông đã phát triển và lan tỏa lý thuyết này, tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị.
Năm 1945, Kingsley Davis và Wilbert Moore đã xuất bản luận văn phân tích sự phân tầng xã hội dưới góc độ chức năng cấu trúc, cho rằng sự phân tầng là một cấu trúc cần thiết cho sự tồn tại xã hội. Năm 1949, Merton xuất bản tiểu luận, mở rộng lý thuyết chức năng cấu trúc, bao gồm cả những hiệu quả tích cực và tiêu cực, cũng như sự cân bằng giữa chức năng và phi chức năng.
Lịch sử của thuyết này gắn liền với tên tuổi của các nhà xã hội học như Auguscomte, Spencer, Durkheim, Parson. Về mặt thuật ngữ, thuyết này còn được gọi là thuyết chức năng cấu trúc. Các tác giả nhấn mạnh tính liên kết chặt chẽ của các bộ phận cấu thành nên một chỉnh thể, mỗi bộ phận có chức năng nhất định góp phần đảm bảo sự tồn tại của chỉnh thể đó.
Nguồn gốc của lý thuyết cấu trúc – chức năng bao gồm hai truyền thống chính: truyền thống khoa học xã hội Pháp coi trọng sự ổn định và trật tự của hệ thống; và truyền thống khoa học Anh với thuyết tiến hóa, kinh tế, vị lợi. Comte là người đầu tiên nghiên cứu tĩnh học xã hội để tìm hiểu và duy trì sự ổn định, trật tự. Spencer vận dụng các khái niệm sinh vật học như sự tiến hóa, phân hóa chức năng. Durkheim đưa ra các quy tắc sử dụng khái niệm chức năng và cấu trúc để phân tích xã hội học.
Những vấn đề cơ bản của lý thuyết cấu trúc – chức năng
Lý thuyết cấu trúc – chức năng mô tả các cấu trúc xã hội và các chức năng tương ứng với mỗi loại hình cấu trúc.
- Lý thuyết cấu trúc – chức năng về sự phân tầng xã hội: Theo Davis và Moore, sự phân tầng xã hội là tất yếu và mang tính chức năng. Xã hội được chia thành các tầng lớp khác nhau về quyền lợi, quyền lực và vị thế.
- Lý thuyết cấu trúc – chức năng của Robert Merton: Merton, học trò của Parsons, đã phát triển và làm cho lý thuyết này tiếp tục hữu dụng, đồng thời phê phán một số khía cạnh cực đoan. Ông ủng hộ các lý thuyết giới hạn, trung dung và tán thành lý thuyết Marx hơn Parsons.