Tổng quan về bệnh cúm
Bệnh cúm là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến hệ hô hấp. Virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae, bao gồm các chi Influenza virus và Influenza C virus. Ba loại chính gây bệnh ở người là cúm A, cúm B và cúm C.
Phân loại và đặc điểm các type cúm
- Type A: Là loại phổ biến và nguy hiểm nhất, có thể gây dịch lớn, có nguồn gốc từ động vật (súc vật, gia cầm). Type A có khả năng biến đổi gen mạnh mẽ (Drift và Shift), dẫn đến sự xuất hiện của các chủng virus mới. Thuốc kháng virus như Amantadine, Rimantadine, Zanamivir, Oseltamivir có hiệu quả.
- Type B: Gây dịch nhỏ hơn, không có nguồn gốc từ động vật, ít biến đổi gen hơn type A (chủ yếu là Drift). Thuốc kháng virus Zanamivir, Oseltamivir có hiệu quả.
- Type C: Ít gặp, không gây dịch lớn, không có nguồn gốc từ động vật và không biến đổi gen đáng kể.
Cấu trúc và kháng nguyên bề mặt
Virus cúm có cấu trúc hình cầu, đường kính 80-120 nm, bao gồm lớp vỏ lipid kép. Các kháng nguyên bề mặt quan trọng là:
- Hemagglutinin (HA): Quyết định khả năng gây bệnh, giúp virus bám vào tế bào niêm mạc đường hô hấp và là yếu tố tạo miễn dịch. Có 16 type HA.
- Neuraminidase (NA): Giúp virus sao chép trong ký chủ và quyết định độ nặng của bệnh. Có 9 type NA.
Danh pháp và lịch sử đại dịch
Virus cúm được đặt tên theo loại virus, địa điểm phân lập, số chủng, năm phân lập và phân type (ví dụ: A/Beijing/32/92 (H3N2)). Lịch sử ghi nhận nhiều đại dịch cúm lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của, như đại dịch năm 1918 ("Tây Ban Nha"), 1957 ("Châu Á"), 1968 ("Hồng Kông"), và đại dịch cúm 2009 (H1N1).
Chuyển đổi kháng nguyên (Antigenic Shift và Drift)
Đây là cơ chế chính giúp virus cúm thay đổi và lẩn tránh hệ miễn dịch của vật chủ. Antigenic drift là những thay đổi nhỏ về mặt di truyền, còn antigenic shift là sự thay đổi lớn, có thể xảy ra khi virus từ các loài khác nhau (ví dụ: chim, lợn, người) tương tác và trao đổi vật liệu di truyền, tạo ra chủng virus mới có khả năng gây đại dịch.
Nguồn bệnh cúm A
Chim nước di cư được xem là vật chủ chính lưu trữ virus cúm A. Virus có thể lây truyền sang các loài khác như gia cầm, động vật có vú (hải cẩu, lợn, ngựa) và con người.