Tiểu luận: Vai trò của quy luật giá trị trong phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
1. Khái niệm quy luật giá trị:
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản nhất của sản xuất và trao đổi hàng hóa. Chừng nào còn sản xuất và trao đổi hàng hóa thì chừng đó còn quy luật giá trị.
2. Nội dung của quy luật giá trị:
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, giá cả là tín hiệu nhạy bén nhất, mà giá cả lại chịu sự chi phối của quy luật giá trị. Do đó, quy luật giá trị có ảnh hưởng sâu sắc và tất yếu đến nền kinh tế. Việc vận dụng các phương pháp và chuẩn mực dựa trên quy luật giá trị giúp định hướng kế hoạch hóa kinh tế quốc dân, phân tích và đề ra các bước đi cụ thể cho nền kinh tế.
Quy luật giá trị biểu hiện sự ngang bằng giữa các tiêu chuẩn được dùng làm cơ sở để xây dựng quan hệ giữa những người sản xuất hàng hóa, nó nói lên tính chất ngang giá của việc trao đổi.
Quy luật giá trị là quy luật của kinh tế của sản xuất hàng hóa, tồn tại ở mọi xã hội có sản xuất hàng hóa, dù là xã hội tư bản hay xã hội chủ nghĩa. Nó thể hiện những đặc điểm khác nhau tùy thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh kinh tế chính trị của xã hội.
Trong nền kinh tế hàng hóa, hàng hóa và dịch vụ do các doanh nghiệp, những người sản xuất hàng hóa tư nhân, riêng lẻ sản xuất ra. Các chủ thể cạnh tranh lẫn nhau, muốn giữ vững và mở rộng địa vị của mình trên thị trường. Tuy độc lập sản xuất, nhưng trên thị trường, những người sản xuất hàng hóa là bình đẳng với nhau. Sản xuất hàng hóa càng phát triển thì quyền lực thị trường đối với người sản xuất hàng hóa càng mạnh.
Quy luật giá trị quy định việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải căn cứ vào hao phí lao động xã hội cần thiết. Quy định này mang tính khách quan, đảm bảo sự công bằng hợp lý, bình đẳng giữa những người sản xuất và trao đổi hàng hóa.
3. Hình thức của quy luật giá trị:
Trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt là kinh tế sản xuất hàng hóa giản đơn, sản phẩm làm ra nhằm thỏa mãn nhu cầu cá nhân, lưu thông và buôn bán không phải là mục đích chính. Trong sản xuất hàng hóa TBCN, hàng hóa được làm ra không chỉ để trao đổi mà còn để buôn bán và lưu thông.
Giá trị hàng hóa biểu hiện ra bằng tiền được gọi là giá cả hàng hóa. Trong nền kinh tế XHCN, tiền tệ cũng dùng làm tiêu chuẩn giá cả. Tùy vào từng giai đoạn, quy luật giá trị có các hình thức chuyển hóa khác nhau. Trong giai đoạn CNTB tự do cạnh tranh, quy luật giá trị chuyển hóa thành quy luật giá cả sản xuất. Trong giai đoạn CNTB độc quyền, quy luật giá trị chuyển hóa thành quy luật giá cả độc quyền cao.
4. Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị ở nước ta thời gian qua:
Trước khi đổi mới, cơ chế tập trung bao cấp đã phủ nhận tính khách quan của quy luật giá trị, làm triệt tiêu các yếu tố tích cực, năng động của xã hội, khiến nền kinh tế kém phát triển.
Sau khi đổi mới, nhà nước vận dụng quy luật giá trị vào kế hoạch hóa mang tính định hướng, dựa trên tình hình thị trường để tính toán và xây dựng kế hoạch. Tuy nhiên, giá cả hàng hóa còn chịu sự tác động của các quy luật kinh tế khác như quy luật cung cầu.
a) Tăng trưởng kinh tế và đóng góp vào tăng trưởng GDP: Từ năm 1991, kinh tế Việt Nam đạt tăng trưởng cao, trung bình 7,67%/năm. Tuy nhiên, từ năm 1998, tăng trưởng có xu hướng giảm do nhiều nguyên nhân.
b) Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa: Kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng. Tuy nhiên, tốc độ tăng nhập khẩu nhanh hơn xuất khẩu.
c) Lạm phát: Việt Nam đã thành công trong việc kiềm chế và kiểm soát lạm phát. Chỉ số giá tiêu dùng giảm mạnh từ 67,5% năm 1991 xuống 0,1% năm 1996.
d) Đầu tư và tiết kiệm: Tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng nhanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tỷ lệ tiết kiệm/GDP tăng liên tục, kích thích đầu tư.
e) Dân số, lao động, việc làm và thu nhập: GDP bình quân đầu người tăng. Thu nhập của người dân tăng làm thay đổi cơ cấu chi tiêu. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm. Tuy nhiên, chuyển dịch cơ cấu lao động diễn ra chậm.
5. Vai trò của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường:
a. Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa: Quy luật giá trị điều chỉnh tự phát các yếu tố sản xuất như tư liệu sản xuất, sức lao động, tiền vốn từ ngành này sang ngành khác, tạo ra những tỷ lệ cân đối tạm thời giữa các ngành, các vùng. Quy luật cạnh tranh thể hiện ở chỗ cung và cầu thường xuyên muốn khớp nhau, nhưng thường xuyên tách nhau ra. Giá cả thị trường biến động làm cho những thay đổi trong cung cầu phải lên xuống.