Tiểu luận: Văn hóa dân chủ với phát triển xã hội trong điều kiện Đảng cầm quyền
A. Đặt vấn đề
Chính trị là một phương diện hoạt động, là trình độ hoạt động của con người, vì vậy, là sản phẩm của văn hóa. Văn hóa chính trị có vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động chính trị, nó không chỉ phản ánh đời sống chính trị, mà còn nằm trong mọi thành phần, mọi hoạt động chính trị của con người; nó tác động mạnh mẽ và toàn diện tới phương hướng, tính chất, nội dung, kết quả và hiệu quả của hoạt động chính trị.
Lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước oai hùng của dân tộc Việt Nam đã hình thành nên nền văn hóa đặc sắc của Việt Nam. Với những phẩm chất tốt đẹp của mình, văn hóa Việt Nam đã trở thành bản chất, linh hồn và sức sống của văn hóa chính trị Việt Nam. Văn hóa chính trị Việt Nam đã tạo nên sức mạnh của nền chính trị Việt Nam. Đặc biệt khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, với đường lối đúng đắn, với bản chất dân chủ, khoa học và cách mạng văn hóa chính trị Việt Nam đã đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác; nâng dân tộc ta, đất nước ta lên những tầm cao mới.
Văn hóa dân chủ cần được vận dụng vào việc xây dựng văn hóa trong Đảng lúc này còn là văn hóa dân chủ, là văn hóa trọng dân, văn hóa trọng pháp để thực hiện bằng được quyền dân chủ và làm chủ của dân, nhất là trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, xây dựng đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh hiện nay. Vì vậy, tác giả chọn đề tài "Văn hóa dân chủ với phát triển xã hội trong điều kiện Đảng Cộng sản cầm quyền" để làm tiểu luận hết môn học.
B. Phần nội dung
I. Văn hóa dân chủ với mục tiêu và lý tưởng của Đảng Cộng sản
1. Vài nét về văn hóa dân chủ
Trong lịch sử phát triển xã hội và sự hoàn thiện nhân cách con người, văn hóa đồng hành với con người trên tất cả mọi phương diện: Hoạt động, giá trị và sáng tạo. Dân chủ là sự làm chủ xã hội của nhân dân. Lịch sử phát triển của loài người, trên một phương diện căn bản, đó là lịch sử phát triển của quyền làm chủ xã hội của nhân dân lao động.
Trong chủ nghĩa xã hội - xã hội mà người chủ thực sự là người dân - quần chúng nhân dân là lực lượng làm nên lịch sử của chính mình, của xã hội. Do đó, trong chủ nghĩa xã hội, người dân dùng sức lực, trí tuệ, tài năng của mình để xây dựng xã hội của chính mình - xã hội xã hội chủ nghĩa - một xã hội tiến bộ nhất, phát triển nhất trong lịch sử xã hội loài người.
Như vậy, dân chủ phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội, của con người và loài người nói chung. Bản chất xã hội như thế nào thì bản chất dân chủ sẽ như thế ấy. Cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng đem lại dân chủ thực sự cho nhân dân lao động.
Như vậy, dân chủ cũng thể hiện ở trình độ làm chủ xã hội của con người - của nhân dân. Trình độ làm chủ ở đây là trình độ tổ chức xã hội - mọi hoạt động xã hội, trong đó, chủ yếu là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, là nhà nước xã hội chủ nghĩa - nhà nước thực hiện mục đích dân chủ, nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân được tổ chức một cách khoa học để phát huy cao độ năng lực hoạt động của nhân dân, đem lại hiệu quả cao nhất, thực hiện lý tưởng của nhân dân là phát triển xã hội và phát triển con người.
Điều đó cũng có nghĩa, dân chủ thể hiện ở cả phương thức tổ chức, phương thức hoạt động của xã hội, của lực lượng cách mạng; đó là tính chất, trình độ, cách thức hoạt động của nền dân chủ. Tựu trung lại, dân chủ thể hiện một cách đầy đủ bản chất xã hội, bản chất con người, là trình độ phát triển xã hội và phát triển con người.
Quyền làm chủ của nhân dân, trình độ làm chủ và phương thức làm chủ xã hội của nhân dân chính là văn hóa của con người, của nhân dân và của xã hội. Quyền làm chủ thực sự, đầy đủ, toàn diện nói lên văn hóa dân chủ cao trong lĩnh vực cầm quyền của nhân dân.
Văn hóa dân chủ là một khía cạnh, một phương diện của văn hóa nói chung, ở đó kết tinh toàn bộ các giá trị dân chủ, trình độ, phẩm chất, năng lực thực hiện dân chủ, phương thức thực hiện dân chủ của nhân dân, chúng được hình thành và phát triển trên một nền dân chủ nhất định với sự kế thừa và phát triển những giá trị của các nền dân chủ tiên tiến trên thế giới.
2. Văn hóa dân chủ với mục tiêu và lý tưởng của Đảng Cộng sản
Văn hóa dân chủ biểu hiện đúng bản chất, thể hiện rõ nhất ở nền dân chủ xã hội chủ nghĩa - một chế độ xã hội thực sự của dân, do dân, vì dân. Nền dân chủ đó phấn đấu cho lý tưởng dân chủ - quyền làm chủ thực sự thuộc về nhân dân, tổ chức xã hội với cơ chế vận hành phát huy cao độ sức sáng tạo của người lao động, xây dựng cuộc sống tốt đẹp.
Như vậy, bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước dân chủ. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với lý tưởng dân chủ và thực thi dân chủ là đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội - một xã hội phát triển lực lượng sản xuất với nền khoa học - công nghệ hiện đại, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, nhằm thực hiện "sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người".
Nhà nước xã hội chủ nghĩa được thiết lập và vận hành bằng quyền lãnh đạo của giai cấp công nhân đối với toàn xã hội thông qua đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sản. Mục tiêu, lý tưởng của Đảng Cộng sản là xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, và đó cũng chính là mục tiêu, lý tưởng của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động.
Vì vậy, một cách khách quan và khoa học, có thể khẳng định vai trò chân chính và duy nhất của Đảng Cộng sản trong sứ mệnh cầm quyền và lãnh đạo toàn thể xã hội thông qua nhà nước, thực hiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đó là phương thức lãnh đạo duy nhất và tối ưu thực hiện được mục tiêu xã hội chủ nghĩa của giai cấp công nhân, của toàn thể nhân dân lao động.
Chính văn hóa dân chủ Việt Nam - văn hóa dân chủ Hồ Chí Minh - văn hóa Đảng Cộng sản Việt Nam là sức sống, nó tạo nên sức mạnh của cách mạng Việt Nam, làm nên những kỳ tích trong lịch sử đấu tranh giải phóng, xây dựng và bảo vệ đất nước.
II. Văn hóa dân chủ với phát triển xã hội trong điều kiện Đảng Cộng sản cầm quyền
1. Văn hóa dân chủ từ góc độ là quyền làm chủ của nhân dân với sự phát triển xã hội
Văn hóa dân chủ biểu hiện trước hết ở chỗ, nhân dân lao động với tư cách chủ thể xã hội được sử dụng quyền lực của mình đến đâu và sử dụng quyền lực để thực hiện mục tiêu chính trị ra sao. Văn hóa dân chủ, như trên đã chứng minh, biểu hiện đầy đủ nhất ở mục tiêu, lý tưởng xã hội của Đảng Cộng sản, vì nó phản ánh tư tưởng, ý chí, nguyện vọng của toàn dân trong việc xây dựng chế độ xã hội tốt đẹp.
Khi nắm được quyền lực để thực hiện mục tiêu, lý tưởng chính trị đó của nhân dân, Đảng Cộng sản chuyển quyền lực vào tay nhân dân thông qua nhà nước - cơ quan đại diện, nơi tập trung sức mạnh của nhân dân, nơi người dân thực hiện quyền làm chủ xã hội của mình. Vì vậy, nhà nước mà Đảng Cộng sản xây dựng là nhà nước dân chủ: Bao nhiêu lợi ích đều vì dân; bao nhiêu quyền hạn đều ở nơi dân.
Văn hóa dân chủ rõ ràng ở đây thể hiện ở tính chất, đặc điểm, bản chất của nhà nước là tạo được quyền làm chủ thực sự và cao nhất cho nhân dân.
Quyền làm chủ của nhân dân trước hết thể hiện ở chỗ, quyền lực nhà nước tạo được quyền cao nhất cho nhân dân, nó được thiết lập thông qua chế độ kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội như thế nào; nó được thực hiện bằng các thiết chế, quy định ra sao. Có nghĩa là, nội dung dân chủ được thể chế hóa thành chế độ dân chủ, chế độ đó thể hiện trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội - tức là nền dân chủ.
Đảng Cộng sản Việt Nam xây dựng mô hình hoạt động: Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân lao động làm chủ. Đó là một mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị bảo đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân lao động.
Văn hóa dân chủ nằm sâu trong các tầng lớp văn hóa - xã hội, ở mọi phương diện hoạt động sống của con người từ kinh tế đến chính trị, từ văn hóa đến đời sống. Trong kinh tế, việc thực hiện cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy mọi thành phần kinh tế cũng như mọi hình thức hoạt động của chúng chính là phát huy quyền làm chủ trong hoạt động kinh tế của nhân dân.
Về chính trị, trong thực tế, nhất là ở cấp vĩ mô, nhân dân chưa thực sự được làm chủ chính trị, khẩu hiệu: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra còn quá xa vời.
Quyền làm chủ của nhân dân trở thành hiện thực, văn hóa dân chủ được nâng cao và trở thành động lực thúc đẩy xã hội phát triển khi xã hội được xây dựng theo nguyên tắc xã hội công dân. Nhân dân là chủ nhân xã hội; sứ mệnh và sự nghiệp của nhân dân do nhân dân tự làm dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
2. Văn hóa dân chủ từ góc độ năng lực làm chủ với sự phát triển xã hội
Sự hiểu biết dân chủ đến ý thức thực hiện dân chủ... đó là một quá trình xây dựng và phát triển xã hội, đồng thời đó cũng là quá trình phát triển trình độ làm chủ của nhân dân.
Văn hóa dân chủ biểu hiện rất quyết định trong trình độ và năng lực thực hành dân chủ của người dân. Trình độ và năng lực dân chủ vừa thể hiện nền văn hóa dân chủ cao, vừa là sức sống và động lực, là sức sống và sức phát triển nội tại của xã hội.
Trình độ và năng lực làm chủ của nhân dân (chủ thể chính trị) cũng thể hiện ở khả năng tổ chức và hoạt động chính trị. Các chủ thể chính trị phải được đặt vào đúng vị trí, được thực hiện đúng chức năng và làm tốt vai trò của mình.
Trình độ và năng lực dân chủ biểu hiện ở hiệu quả hoạt động của nhân dân trong một nhà nước pháp quyền định hướng xã hội chủ nghĩa. Người dân có sự hiểu biết đúng đắn và sâu sắc về nhà nước pháp quyền; biết rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong nhà nước pháp quyền.